Dag stoel naast de tafel

In de tijd dat ik kennismaakte met de wereldliteratuur verschenen William Shakespeare en Paul van Ostaijen aan mij als Pasen en Pinksteren op één dag. Voor Engels lazen we op school All the world’s a stage uit As you like it, en voor Nederlands Marc groet ’s morgens de dingen. Beide teksten maakten een onuitwisbare indruk. Shakespeare vanwege de strenge vorm en zijn cynisch relativisme en Van Ostaijen om zijn vrije vorm en naïviteit. Ongetwijfeld bent u vertrouwd met Shakespeare: All the world’s a stage / And all the men and women merely players; / They have their exits and their entrances, /And one man in his time plays many parts / His acts being seven ages. Van Ostaijen is minder bekend, daarom eerst maar even het hele gedicht.

Marc groet ‘s morgens de dingen

Dag ventje met de fiets op de vaas met de bloem

ploem ploem

dag stoel naast de tafel

dag brood op de tafel

dag visserke-vis met de pijp

en

dag visserke-vis met de pet

pet en pijp

van het visserke-vis

goeiendag

D a a – a g vis

dag lieve vis

dag klein visselijn mijn

Dit is niet alleen een gedicht over een schattig klein jongetje dat de wereld tot zijn thuis maakt, maar ook, zoals wel vaker met poëzie, een gedicht over wat nu eigenlijk taal is. Mensen zijn betekenis-gevende wezens. Betekenis is het kenmerk van taal en kenmerkend voor het mens-zijn. In dit gedicht krijgt zelfs een klankwoord als ‘ploem’, dat geen betekenis heeft, een functie: het versterkt de ervaring dat het oké is, dat Marc helemaal één is met zijn toffe omgeving. Marc is het menneke van het amor fati. Hij eigent zich toe wat hem gegeven is: ‘dag visselijn mijn’ in zoete (niet eerder bestaande) woorden van dankbaarheid. De stoel, de tafel, het brood – ze vormen voor Marc de ankerpunten van de veilige thuishaven in de woelige baren waarop visserke-vis-kotters vergaan, een wereld die hem vooralsnog vreemd is. Misschien ontpopt Marc, als hij zijn brood heeft gesmeerd, zich in zijn tweede act binnen de ‘the seven Shakespearian ages’ als the whining schoolboy, with his satchel / And shining morning face, creeping like snail /Unwillingly to school. Maar voor deze unheimische gedachte houdt Van Ostaijen halt.

Denker des Vaderlands Paul van Tongeren heeft ‘betekenis’ tot thema gemaakt van de periode dat hij ons vaderland mag dienen. Als aftrap daarvoor verscheen onlangs het mooie boek ‘Het wonder van betekenis’ van Marc van Dijk, waarin deze verslag doet van een werkvakantie op Kreta met Paul van Tongeren. Door de gespreksvorm leest het boek als een lijnvlucht naar Athene.

Voor van Tongeren komt betekenis mee in al onze ervaringen. We nemen niets waar zonder betekenis: “Je staat op, doet de gordijnen open en ziet ‘mooi weer!’ , ‘rotweer’, ‘hetzelfde weer’. Dat zijn allemaal betekenissen. Je ogen registreren misschien een bepaalde intensiteit van het licht, maar een mens kan niet naar buiten kijken zonder onmiddellijk betekenis te zien.”

Je moet inloggen om de rest van deze inhoud te bekijken. Alsjeblieft . Nog geen lid? Meld je aan